نحوه عملکرد آمپلیفایر گیتار
آیا تا به حال از خود پرسیدهاید «آمپلیفایر گیتار چگونه کار میکند؟» اگر یک گیتار الکتریک را در حالی که آمپ خاموش است یا اصلاً به آن متصل نیست بنوازید، حتماً متوجه تفاوت چشمگیر صدا خواهید شد. پس وقتی آمپلیفایر وارد مدار میشود، دقیقاً چه اتفاقی میافتد؟
برای درک نحوه عملکرد آمپلیفایر گیتار، ابتدا باید به تفاوت گیتار آکوستیک و گیتار الکتریک فکر کنیم. همه ما با شکل گیتار آکوستیک آشنا هستیم؛ بهویژه بدنه پهن و فضای توخالی داخل آن. این فضای داخلی مانند یک جعبه تقویتکننده طبیعی صدا (Resonating Chamber) عمل میکند و ارتعاش سیمها را بهصورت طبیعی تقویت میکند.
اما گیتار الکتریک عملکرد متفاوتی دارد. پیکاپها ارتعاش سیمها را به سیگنالهای الکتریکی بسیار ضعیف تبدیل میکنند و این سیگنالها به یک آمپلیفایر خارجی ارسال میشوند. آمپلیفایر در اینجا همان نقشی را ایفا میکند که بدنه گیتار آکوستیک بر عهده دارد؛ یعنی افزایش و تقویت حجم صدای سیمها. با این تفاوت که این فرآیند خارج از بدنه گیتار انجام میشود. به همین دلیل گیتارهای تمام الکتریک (از جمله بسیاری از مدلهای مبتدی) معمولاً بدنهای تختتر دارند و فضای توخالی بسیار کم یا تقریباً هیچ فضای خالی در داخل آنها وجود ندارد.
ساختار آمپلی فایر
درون یک آمپلی فایر گیتار معمولا سه طبقه وجود دارد: پری آمپلی فایر، پاور آمپلی فایر و بلندگو.
پری آمپلی فایر
پریآمپ شکل و کیفیت سیگنال را تعیین میکند و برجستهترین بخش قابل مشاهده آمپلیفایر است. اگر آمپلیفایر شما دارای ولومها یا پیچهایی برای گین، حجم صدا و اکولایزر (شامل بیس، میدرنج و تریبل) باشد، معمولاً همه این تنظیمات روی پریآمپ کنترل میشوند.
پاور آمپ
پس از دریافت سیگنال بهینهشده، پاور آمپ حجم کلی صدا را افزایش میدهد و نسخهای بسیار قویتر از سیگنال را به اسپیکر ارسال میکند. این مرحله به سیگنال الکتریکی ولتاژ لازم برای حرکت فیزیکی اسپیکر و تولید صدا را میدهد.
اسپیکر
تا این مرحله، هنوز هیچ صدای واقعی تولید نشده است، سیگنال حاصل از سیمها از زمانی که از پیکاپها عبور کرده، تنها یک جریان الکتریکی بوده است. اسپیکر با حرکت رفت و برگشتی که تحت تأثیر این جریان الکتریکی ایجاد میکند، دوباره آن را به صدا قابل شنیدن تبدیل میکند.
کنترلهای پری آمپ
از نظر عملی، تفاوت چندانی بین کنترلهای پریامپ و کنترلهای آمپ وجود ندارد، زیرا پیچها و ولومهای جلوی آمپلیفایر همگی مرحله اول پردازش سیگنال را تنظیم میکنند و تجربه واقعی تغییر صدا با کنترلهای آمپ یا پریامپ تقریباً یکسان است. با این حال، خوب است که تفاوت بین پریامپ و پاور آمپ را پشت صحنه بدانید و به یاد داشته باشید که آمپلیفایر به شما چندین روش برای تمیز کردن و بهینهسازی سیگنال قبل از تقویت نهایی ارائه میدهد.
گین
گِین (Gain) نباید با حجم صدا (Volume) اشتباه گرفته شود. هرچند این دو بهظاهر شبیه هم هستند، اما حجم کلی آمپلیفایر و گِین پریامپ دو مفهوم متفاوتاند. میتوان گِین را بهعنوان تنظیم شدت سیگنال، overdrive و کلیپینگ در نظر گرفت. گِین بخشی از چیزی است که به گیتارهای الکتریک صدای متمایز و خاص میدهد، بهویژه در سبکهایی مانند راک و متال.
اکولایزر
اکولایزر (EQ) باس، میدرنج و تریبل سیگنال را تنظیم میکند.
میخواهید فرکانسهای بالا را بیشتر بشنوید؟ تریبل را افزایش دهید.
میخواهید دیوارها بلرزد؟ باس را بالا ببرید و یک سابووفر قدرتمند وصل کنید.
اکولایزر شاید بزرگترین تفاوت بین پریامپ و پاور آمپ باشد و یکی از عناصر مهم در عملکرد آمپلیفایر گیتار است که به شما کمک میکند صدای دلخواه و مناسب گیتار را به دست آورید.
کنترلهای پاور آمپ
تفاوت بین خروجی پریامپ و آمپلیفایر کاملاً به پاور آمپ (Power Amp) بستگی دارد، که سیگنال پریامپ را گرفته و آن را به حجم مورد نظر یا «دامنه» (Amplitude) تقویت میکند. انواع مختلف آمپلیفایر این کار را به روشهای متفاوتی انجام میدهند؛ از Vacuum Tubes/Valves تا آمپهای ترانزیستوری مدرن.
حجم صدا (Volume)
در حالی که گین پری آمپ بر روی overdrive و دیستورشن سیگنال تاثیر می گذارد، حجم صدای پاور آمپ صرفاً مربوط به دامنه و شدت صدای خروجی است. سوپاپهای موجود در پاور آمپلی فایر بسیار بزرگترند و این امکان را میدهند که خروجی پریامپ را گرفته و صدای آن را بسیار، بسیار بلندتر کنند.
افکتها
برخی آمپلیفایرها دارای افکتها هستند، مثل ریورب (Reverb) که به صدا اکو میدهد، دیلِی (Delay) و افکتهای پدال. این افکتها معمولاً بعد از پریامپ به سیگنال اضافه میشوند و گاهی مستقیماً روی سیگنال خروجی اعمال میشوند تا صدایی شفافتر و کمتر پردازششده ایجاد شود. داشتن افکتها یک مزیت بزرگ است و یکی از دلایل اصلی جذابیت یادگیری گیتار الکتریک محسوب میشود!
نقش کابینت اسپیکر در عملکرد و کیفیت صدای گیتار
در بسیاری از آمپلیفایرها، بهویژه مدلهای مبتدی، اسپیکر بهصورت داخلی تعبیه شده است. با این حال، در آمپهای حرفهای و پرقدرت، معمولاً کابینت اسپیکر جداگانه استفاده میشود. در این طراحی، یک واحد شامل پریآمپ و پاور آمپ سیگنال را تولید کرده و از طریق کابل به یک یا چند اسپیکر منتقل میکند. استفاده از اسپیکرهای بزرگ و مجزا، امکان تولید صدای قدرتمندتر و با حجم بیشتر را فراهم میکند و کیفیت و شفافیت صدا را بهطور محسوسی افزایش میدهد.
توان مصرفی
توان اسپیکرها معمولاً بر حسب وات (Watts) مشخص میشود. بهطور استاندارد، مجموع توان کل اسپیکرها باید بالاتر از حداکثر توان خروجی آمپلیفایر باشد. این کار اطمینان میدهد که حتی در حداکثر حجم صدا، اسپیکرها قادر به پشتیبانی از سطح صدا هستند و هیچ آسیبی به آنها وارد نمیشود.
امپدانس اسپیکر بر حسب اهم
امپدانس مقاومت مدار الکتریکی اسپیکر است که بر حسب اهم (Ohms) اندازهگیری میشود. امپدانس تعیین میکند که چقدر جریان از آمپ قدرتی کشیده میشود و اگر امپدانس بسیار پایین باشد، احتمال آسیب به آمپ، سوختن فیوز یا فعال شدن سیستم محافظ آمپ وجود دارد. هنگام استفاده از چند اسپیکر بهطور همزمان، محاسبات کمی پیچیدهتر میشوند، اما بهطور کلی، رعایت محدوده امپدانس توصیهشده برای آمپ تضمین میکند که عملکرد سیستم ایمن و بدون مشکل خواهد بود.
تنظیم تن صدا
یک روش استاندارد برای تنظیم آمپلیفایر این است که تمام ولومها را در موقعیت ساعت ۱۲ (وسط) قرار دهید. با این حال، ولوم اصلی (Master Volume) باید نسبتا پایین نگه داشته شود تا از افزایش ناگهانی صدا جلوگیری شود. سپس هر تنظیم از گِین تا اکولایزر بهصورت مرحلهبهمرحله بررسی شده و تغییرات باید به تدریج، حدود یک تا دو میلیمتر یا یک ساعت روی ولوم اعمال شود. این کار از تغییرات شدید جلوگیری میکند و به گوش اجازه میدهد تا به فرکانسهای جدید صدا عادت کند. حتی تغییرات کوچک در ولومها میتوانند تاثیر قابل توجهی بر تن صدای کلی داشته باشند، زیرا برخی فرکانسها را برجسته یا کاهش میدهند. اگرچه تنظیمات کلی برای سبکهای مختلف وجود دارد (برای مثال، افزایش میدرنج برای صدای نرم گیتار جاز یا کاهش میدرنج برای دیستورشن سنگین متال)، اما عوامل زیادی بر تن صدا تأثیر میگذارند؛ از سازنده گیتار، رزونانس، نوع، برند و مدل آمپلیفایر، تا جزئیاتی مثل سیمها و پیک! به همین دلیل، توصیه میشود که زمان کافی برای آشنایی با هر تنظیم صرف شود تا در هر بار نوازندگی صدای مطلوب و با کیفیت به دست آید، این تلاش ارزشش را دارد.
پرسشهای متداول
گین آمپلی فایر باید روی چه مقداری تنظیم شود؟
به یاد داشته باشید که گین ربطی به میازن بلندی صدای خروجی آمپلی فایر شما ندارد، بلکه بیشتر به بلندی آن از نظر تن صدا مربوط می شود. هنگام تنظیم آمپلیفایر، گِین را در ابتدا پایین قرار دهید. سپس با نواختن چند نت تست یا موسیقی آشنا، گِین را به سطحی مناسب افزایش دهید، به طوری که هیچ دیستورشن ناخواستهای ایجاد نشود. برای اطلاعات بیشتر می توانید مقاله “برای آمپلی فایر گیتار به چند وات نیاز دارید؟” را مطالعه نمایید.
پیامد افزایش بیش از حد گِین چیست؟
گِین بالا باعث دیستورشن سیگنال میشود. این دیستورشن میتواند بهعنوان یک افکت اوردرایو مطلوب عمل کند، اما در عین حال ممکن است نویز پسزمینه مانند وزوز یا هامینگ ایجاد کند. به همین دلیل، توصیه میشود گِین را از مقدار پایین شروع کرده و به تدریج افزایش دهید تا شدت صدا و رنگ تن مورد نظر حاصل شود، بدون اینکه سیگنال کلیپ شود یا نویز ناخواسته ظاهر شود.
آیا گِین باعث افزایش حجم صدا میشود؟
بهطور دقیق، گِین باعث افزایش حجم خروجی آمپلیفایر نمیشود. در عمل، بالا بردن گِین گاهی صدای بلندتری ایجاد میکند، اما وظیفه اصلی افزایش حجم صدا بر عهده پاور آمپ (Power Amp) است. گِین بیشتر به شکلدهی سیگنال و رنگ تن مربوط است، در حالی که ولوم یا حجم صدا میزان دامنه کلی سیگنال را قبل از ارسال به اسپیکرها افزایش میدهد.
کنترل Presence چیست و چه کاری انجام میدهد؟
شرکت Fender کنترل Presence را اینگونه توصیف میکند: «فرکانسهای بالای میدرنج و تریبل را به روشی خاص تقویت میکند که تن صدا را زندهتر و کمی تیزتر از حالت عادی جلوه میدهد». این کنترل بخشی از پاور آمپ است، اما با تنظیمات EQ پریامپ تعامل دارد و به شما امکان میدهد بخش بالایی محدوده فرکانسها را بهطور دقیقتر شکل دهید. بسته به سبک موسیقی شما، این ویژگی میتواند باعث شود شنوندگان حس حضور بیشتری در لحظه داشته باشند، در حالی که عمق باس و میدرنج نیز حفظ میشود.