بررسی مشخصات و قابلیتهای میدیکنترلر Novation Launchkey MK4
سری بهروزشده Launchkey از کمپانی Novation، با ارائه قابلیتهای خلاقانه پیشرفتهتر و یکپارچگی گستردهتر با نرمافزارهای DAW، نسل جدیدی از میدی کنترلرهای این شرکت را شکل میدهد.
سری Launchkey MK4 از Novation در قالب مجموعهای متشکل از شش میدی کنترلر با ابعاد و فرمفاکتورهای مختلف عرضه شده است؛ محصولاتی که بازار رقابتی میدی کیبوردهای ردهبالا را هدف قرار دادهاند. این کنترلرها، مشابه بسیاری از محصولات رقیب، از بدنهای پلاستیکی با ساختاری مستحکم و طراحی مدرن بهره میبرند و در کنار قیمتگذاری منطقی، مجموعهای قابلتوجه از امکانات کنترلی و گزینههای اتصال را در اختیار کاربر قرار میدهند.
معرفی سری Launchkey
ساختار مدلهای مختلف سری Launchkey نسبتاً ساده و قابل تفکیک است. در بالاترین رده این خانواده، مدلهای Launchkey 61 و Launchkey 49 قرار میگیرند که از کاملترین مجموعه امکانات کنترلی در این سری برخوردارند. این دو مدل تنها نسخههایی هستند که به فیدرهای کنترلی به همراه دکمههای اختصاصی آنها مجهز شدهاند و از کلاویههای نیمهسنگین با طراحی الهامگرفته از مکانیزم کلاویههای پیانو بهره میبرند.
در مقایسه با نسل سوم، Novation در نسل جدید چیدمان بخشهای کنترلی را نیز بازطراحی کرده است. فیدرها اکنون در بخش سمت چپ پنل قرار گرفتهاند، در حالی که پدها و انکودرهای کنترلی در دو طرف یک نمایشگر OLED مرکزی جدید جانمایی شدهاند. چرخهای Pitch و Modulation نیز به بخش مرکزی پنل منتقل شدهاند؛ رویکردی متفاوت با چیدمان رایج در بسیاری از میدی کیبوردهای سنتی که این کنترلها را در سمت چپ کلاویهها قرار میدهند.
علاوه بر تفاوت در کنترلهای فیزیکی، مدلهای Launchkey 61 و Launchkey 49 امکان Split و Zone کردن کلاویهها را نیز در اختیار کاربر قرار میدهند؛ قابلیتی که در مدلهای کوچکتر این خانواده وجود ندارد. مدلهای Launchkey 37 و Launchkey 25 فاقد فیدر هستند، اما همچنان از کلاویههای فولسایز بهره میبرند که با مکانیزم Synth-Action، حس و پاسخدهی سبکتری نسبت به کلاویههای نیمهسنگین دارند.
در مقابل، مدلهای Launchkey Mini 37 و Launchkey Mini 25 با ابعاد جمعوجورتر طراحی شدهاند و به کلاویههای مینی با اندازه کوچکتر اما راحت برای نوازندگی مجهز هستند. این مدلها همچنین بهجای چرخهای فیزیکی Pitch و Modulation، از نوارهای لمسی Pitch و Modulation استفاده میکنند که کنترل ساده و سریع پارامترهای مربوطه را فراهم میکنند.
بهجز این موارد، ساختار داخلی و قابلیتهای کنترلی در تمام مدلهای این خانواده یکسان است. در بخش اتصالات نیز همه مدلها به یک خروجی MIDI در پنل پشتی مجهز هستند. از نظر طراحی و ساخت، کنترلرها بدنهای پلاستیکی دارند، اما در عین حال محکم و باکیفیت به نظر میرسند.
تنها قابلیت قابلتوجهی که در کلاویههای این سری وجود ندارد، Aftertouch است. با این حال، پدهای حساس به Velocity که از نورپردازی روشن و واضح برخوردارند، از Polyphonic Aftertouch پشتیبانی میکنند و امکان کنترل دقیقتر و بیان موسیقایی بیشتر را در اجرای پدها فراهم میسازند.

آرپژیاتور (ARP)
در سری Launchkey MK3، شرکت Novation قابلیتهای Mutate و Deviate را معرفی کرد که امکان ایجاد تغییرات جالبی در ملودی و زمانبندی اجرای آرپژیاتور فراهم میکردند. در Launchkey MK4، این قابلیتها توسعه پیدا کردهاند و گزینههای خلاقانه بیشتری در اختیار کاربر قرار میدهند؛ ضمن اینکه استفاده از آنها نسبت به نسل قبل بسیار سادهتر شده است.
دکمه Arp نیز اکنون بهصورت دائم روشن میماند و وضعیت فعال بودن آرپژیاتور را مشخص میکند. اگرچه روی انکودرها برچسبی درج نشده است، تمام پارامترهای قابلکنترل روی نمایشگر OLED کوچک اما باکیفیت دستگاه نمایش داده میشوند و مشخص میکنند هر انکودر چه عملکردی دارد.
قابلیت Mutate میتواند تا ۱۲۸ تنوع ملودیک مختلف را بر اساس نتهایی که در ابتدا نگه داشتهاید ایجاد کند. در مقابل، قابلیت Rhythm که در این نسل نامگذاری جدیدی پیدا کرده، امکان ایجاد تغییرات در هشت گام از الگوی تریگر شدن نتها را فراهم میکند.
الگوی ریتم روی نمایشگر OLED نمایش داده میشود و کاربر میتواند ساختار آن را از طریق ردیف بالایی پدها ویرایش و تنظیم کند. ردیف دوم پدها نیز امکان افزودن جزئیات ریتمیک از جمله Ratchet، Accent و Tie را فراهم میکند و کنترل دقیقتری بر نحوه اجرای الگو در اختیار کاربر قرار میدهد.
مجموع این امکانات، قابلیتهای خلاقانه و کاربردی فراتر از انتظار در اختیار کاربر قرار میدهد و عملکرد آرپژیاتور را به چیزی نزدیک به یک سکوئنسر ارتقا میدهد.
در انتهای فهرست حالتهای آرپژیاتور، قابلیت جذاب دیگری به نام Strum قرار گرفته است. در حالت عادی اتفاق خاصی نمیافتد، اما با حرکت دادن چرخ Modulation، نتهایی که نگه داشتهاید یا در حالت Latch قرار گرفتهاند، بهصورت چرخهای و رفتوبرگشتی اجرا میشوند. این قابلیت بهخوبی پیادهسازی شده و نتیجه بسیار جالبی دارد.
در مدلهای کوچکتر سری Launchkey که بهجای چرخ Modulation از نوار لمسی Modulation بهره میبرند، این کنترلر حتی میتواند مزیت بیشتری ارائه دهد. موقعیت انگشت روی نوار لمسی امکان دسترسی به بخشهای مختلف الگوی آرپژیاتور را فراهم میکند و به کاربر اجازه میدهد اجرای Arpeggiator را با دقت و کنترل بیشتری تغییر دهد.
گام و آکورد (Scale & Chord)
تعداد گامهای قابل انتخاب از ۸ مورد در نسل قبلی به ۳۰ گام مختلف افزایش یافته است؛ بنابراین اکنون مجموعهای بسیار گستردهتر از گامها، حتی شامل گزینههایی که شاید تاکنون نامشان را نشنیده باشید، در اختیار شما قرار دارد.
این بخش دارای سه حالت عملکرد است:
در حالت اول، هر نتی که خارج از گام انتخابشده باشد، به نزدیکترین نتِ مجاز در همان گام منتقل و اصلاح میشود.
در حالت دوم، نتهای اشتباه بهطور کامل فیلتر میشوند و اجازه اجرای آنها داده نمیشود.
در حالت سوم، کل ساختار گام انتخابشده، بدون توجه به نتهای اصلی آن، روی تنها کلاویههای سفید کیبورد منتقل میشود.
قابلیت User Chord به شما اجازه میدهد هر آکورد یا مجموعهای از نتها را که مینوازید، روی یک پد اختصاص دهید تا بتوانید آن را بهصورت فوری دوباره اجرا کنید. Fixed Chord عملکردی مشابه دارد، با این تفاوت که در این حالت، یک آکورد را به کلاویههای کیبورد اختصاص میدهید؛ سپس میتوانید همان آکورد را با فشردن هر کلاویه اجرا کرده و در گامهای مختلف ترانسپوز کنید. هر دو قابلیت، کاربردی و مفید هستند. اما Chord Map عملکردی کاملاً متفاوت دارد.
قابلیت Chord Map مجموعهای شامل هشت آکورد در اختیار شما قرار میدهد که متناسب با گام انتخابشده طراحی شدهاند. این آکوردها روی نیمه سمت چپ ۱۶ پد در دسترس هستند.
میتوانید پدهای مربوط به حالتهای اجرایی را نگه دارید تا این قابلیت فقط برای همان لحظه فعال باشد، یا با فعالکردن حالت Latch، آن را بهصورت دائمی روشن نگه دارید.
Chord Map قابلیت بسیار سرگرمکنندهای است که میتواند ساعتها شما را درگیر و مجذوب خود نگه دارد و در نهایت، به ابزاری بسیار کاربردی برای آهنگسازی تبدیل شود.
تنها نکتهای که کمی ناامیدکننده است، این است که امکان ارسال آکوردها به آرپژیاتور وجود ندارد؛ قابلیتی که میتوانست ترکیب بسیار جذابی ایجاد کند و نبود آن را میتوان یک فرصت از دسترفته در طراحی این سیستم دانست.
کنترل نرم افزار آهنگسازی (DAW Control)
مدلهای MK4 به قابلیتهای پیشرفتهتری برای کنترل DAW مجهز شدهاند و امکان کنترل یکپارچهتر و عمیقتری را در اختیار کاربر قرار میدهند. امروزه برخی کنترلرهای MIDI دیگر نیز امکانات مشابهی برای کنترل نرمافزار و اجرای کلیپها (Clip Launching) بهصورت مستقیم از طریق سختافزار ارائه میکنند؛ بنابراین منطقی است که نویشن دامنه پشتیبانی خود را فراتر از Ableton، که یکی از شرکای قدیمی این شرکت بوده، گسترش دهد.
در سری Launchkey MK4، علاوه بر Ableton، اسکریپتهای اختصاصی برای Reason، Logic Pro و Cubase ارائه شده است. همچنین کاربران FL Studio به گزینههای کنترلی پیشرفتهتری دسترسی دارند و مجموعهای از کنترلهای عمومی نیز در نظر گرفته شده که با هر نرمافزار DAW قابل استفاده هستند.
همانطور که انتظار میرود، یکپارچگی Launchkey MK4 با نسخه Ableton Live 12 Lite که همراه دستگاه ارائه میشود، کاملاً روان و بدون نقص است. پدها به یک شبکه ۲×۸ از کلیپها تبدیل میشوند که رنگبندی آن با رنگ کلیپها در نرمافزار مطابقت دارد و میتوان کلیپها را بهسادگی اجرا، فعال، پیمایش و Trigger کرد.
انکودرها نیز میتوانند نقشهای مختلفی را بر عهده بگیرند. با نگه داشتن دکمه Shift و فشردن یکی از پدها، میتوان بین حالتهای Plug-in، Mixer، Sends و Transport جابهجا شد. فیدرها نیز بهطور طبیعی برای کنترل سطح صدا مورد استفاده قرار میگیرند.
یکی از نکات مثبتی که توجه من را جلب کرد، نمایش توضیح کوتاه و نسبتاً رمزگونهای از عملکرد اختصاصیافته به هر انکودر روی نمایشگر OLED بود. این ویژگی اهمیت بیشتری پیدا میکند، زیرا خود انکودرها فاقد برچسب هستند و در غیر این صورت، نبود برچسب روی آنها میتوانست به یک نقطهضعف جدیتر تبدیل شود.
در حالت Plug-in، انکودرها مستقیماً به پارامترهای دستگاه یا پلاگین انتخابشده اختصاص پیدا میکنند و این ارتباط با اطمینان و انسجامی انجام میشود که از یک همکاری طولانیمدت انتظار میرود. برای پلاگینهای Third-party نیز میتوانید با استفاده از قابلیت MIDI Learn یا گزینه Configure در پنل Device پلاگین، پارامترهای موردنظر را بهصورت دلخواه مپ کنید.
حالت Transport بیشتر در نمای Arrangement کاربرد دارد؛ با این حال، در همین بخش یکی از معدود نقاط ضعف تجربه کنترل سختافزاری روان Launchkey خود را نشان میدهد: هیچ روشی برای تغییر بین نماهای مختلف نرمافزار مستقیماً از طریق Launchkey وجود ندارد.
پدها در Ableton Live قابلیت دیگری به نام Sequencer Mode نیز دارند. این حالت، پدها را به یک سکانس ۱۶ مرحلهای تبدیل میکند که برای برنامهریزی الگوهای درام بسیار مناسب است و برای ساخت ملودی نیز عملکرد قابلقبولی دارد.
برای استفاده از این قابلیت، کافی است نت یا صدای درامی را که میخواهید اجرا شود نگه دارید و سپس پد موردنظر را لمس کنید تا آن نت یا صدا در مرحله مربوطه ثبت شود.
استفاده از این روش ممکن است در ابتدا کمی زمخت و ناآشنا به نظر برسد، اما پس از اینکه به آن مسلط شوید، میتوانید ریتمها و ملودیهایی خلق کنید که شاید هنگام نوازندگی زنده به سراغشان نمیرفتید. این قابلیت در واقع روشی متفاوت برای ایدهپردازی و ساخت الگوهای موسیقایی در Ableton Live در اختیار شما قرار میدهد.

مدلهای Launchkey 49 و Launchkey 61 دارای دکمههای اضافی هستند که تجربه کار با Ableton Live را کاملتر میکنند. این دکمهها شامل Capture MIDI، قابلیت Undo/Redo (که همیشه کاربردی است)، Quantise و Metronome هستند.
همچنین یک ردیف دکمه در زیر فیدرها قرار گرفته که امکان Arm کردن ترکها برای ضبط را فراهم میکند. فیدرها نیز دارای حالتهای اختصاصی و قابل تنظیم خود هستند.
یکی از نکاتی که در Launchkey بسیار مورد توجه من قرار گرفت، عملکرد روان آن هنگام جابهجایی بین حالتهای مختلف و تغییر عملکردهاست. این کنترلر بدون ایجاد وقفه در ارتباط با Ableton Live، اجازه میدهد از انکودرها و پدها به روشهای مختلف استفاده کنید؛ بدون اینکه احساس کنید کنترل نرمافزار را از دست دادهاید یا از محیط کار Ableton خارج شدهاید.
تجربه من از یکپارچهسازی Launchkey با Reason کمی غیرمعمول بود. در یک ترک صوتی، کنترلها بهصورت پیشفرض روی میکسر قرار میگیرند و انکودرها وظیفه کنترل کمپرسور، گیت، دو پارامتر ابتدایی EQ، پنینگ و سطح صدا را بر عهده میگیرند.
این عملکرد در ابتدا قابلقبول است، اما میکسر Reason پارامترهای بسیار بیشتری دارد و متأسفانه هیچ بانک اضافی برای دسترسی به سایر کنترلها وجود ندارد؛ همچنین روشی برای Remap کردن این کنترلها که بتواند مشکل را حل کند پیدا نکردم.
در میکسر، هشت کنترل Send وجود دارد که بهطور طبیعی میتوانستند برای هشت انکودر در حالت Send Mode بسیار مناسب باشند؛ اما متأسفانه در هر حالتی که انتخاب میکنید، کنترلر همچنان به همان مجموعه کنترلهای ثابت میکسر متصل باقی میماند.
فیدرها نیز، در صورت وجود روی مدل مورد استفاده، ظاهراً عملکرد خاصی نداشتند که این موضوع کمی عجیب به نظر میرسد.
اگر یک ساز Reason را به یک ترک اضافه کنید، انکودرها کنترل مجموعهای از پارامترهای آن ساز را در اختیار میگیرند. همچنین اگر آن ساز دارای یک ماتریس دکمهای برای فعالسازی مدولاسیونها و افکتها باشد، پدها نیز بهصورت هوشمند روشن میشوند تا وضعیت هر بخش را نمایش دهند.
در این حالت، فیدرها نیز وارد عمل میشوند و امکان کنترل پارامترهای اضافی را فراهم میکنند. این عملکرد در مجموع بسیار خوب است، اما ظاهراً هیچ روشی برای بازگرداندن کنترلها به حالت Mixer و کنترل سطح صدای ترکها وجود ندارد.
دسترسی به کنترل یک ساز VST شخص ثالث (Third-party VST Instrument) نیز چالشهای خاص خود را دارد. میتوانید از قابلیت Remote Override برای اختصاص دادن کنترلها استفاده کنید، اما این روش فقط روی اولین بانک انکودرها عمل میکند و کنترل خودکار قبلی که روی دستگاههای Reason داشتید را جایگزین میکند.
من متوجه شدم اگر یک کنترلر عمومی (Generic Controller) دیگر ایجاد کنم و ورودی MIDI مربوط به Launchkey را به آن اختصاص دهم (با نادیده گرفتن هشدار مربوط به تداخل)، میتوانم بدون مشکل از حالتهای سفارشی و بانکهای مختلف انکودر، خارج از هشت کنترل ابتدایی، استفاده کنم. اگر فکر میکنید این روند کمی پیچیده و گیجکننده به نظر میرسد، درست حدس زدهاید.
یکپارچهسازی Launchkey با FL Studio عملکرد متفاوت و منسجمتری ارائه میدهد. در مدلهای مجهز به فیدر، این کنترلها مستقیماً برای کنترل میکسر مورد استفاده قرار میگیرند. انکودرها نیز امکان کنترل پارامترهای سازهای مختلف بارگذاریشده در FL Studio را فراهم میکنند و پدها با نمایش رنگ متناظر ترکها، امکان انتخاب ترک موردنظر برای کار را در اختیار کاربر قرار میدهند.
با فعالکردن Mixer Mode، انکودرها به بانکهای مختلفی برای کنترل کانالها، پارامترهای میکسر و EQ تبدیل میشوند. همچنین امکان جابهجایی بین بانکهای هشتتایی وجود دارد و در نتیجه میتوان به طیف گستردهای از کنترلهای میکس و پارامترهای پروژه مستقیماً از طریق Launchkey دسترسی داشت.
FL Studio همچنین از یک جامعه کاربری فعال برخوردار است که در زمینه توسعه ابزارهای کاربردی فعالیت میکنند. این جامعه یک اسکریپت غیررسمی ایجاد کرده است که تقریباً ۳۰۰ پلاگین شخص ثالث را پوشش میدهد و امکان کنترل سریع و ساده آنها را بدون نیاز به استفاده از Custom Mode یا مپینگ دستی MIDI فراهم میکند.
برای بررسی عملکرد Launchkey در شرایطی خارج از اسکریپتهای از پیش پیکربندیشده، میتوان آن را با نرمافزارها و تجهیزاتی که پشتیبانی اختصاصی ندارند نیز آزمایش کرد. در این حالت، HUI گزینه مناسبی است. Launchkey با دو مجموعه درایور MIDI ارائه میشود؛ یکی برای MIDI معمولی و دیگری برای کنترل DAW.
این معماری امکان ایجاد همزمان یک کنترلر HUI شبیهسازیشده (Emulated HUI) و یک میدی کنترلر خارجی را فراهم میکند تا بتوان از Launchkey برای نوازندگی و کنترل سینتیسایزرها نیز استفاده کرد. در این پیکربندی، کنترلها عملکرد کاملاً دقیق و بدون مشکل داشتند.
روانی و یکپارچگی این مجموعه قابلیتها بسیار چشمگیر است. Launchkey امکان استفاده همزمان و بدون دردسر از تمام بخشهای خود، چه در زمینه کنترل DAW و چه در زمینه کنترل MIDI، را فراهم میکند. این موضوع همچنین این پرسش را مطرح میکند که آیا تمام زمانی که برای توسعه و پیادهسازی اسکریپتهای اختصاصی صرف میشود، واقعاً تا این اندازه ضروری و کاربردی است که معمولاً تصور میشود.
Novation در توسعه قابلیتهای داخلی Launchkey عملکرد قابلتوجهی داشته و این بخشها را کاربردیتر و جذابتر کرده است.
نتیجه
Novation در توسعه قابلیتهای داخلی Launchkey عملکرد بسیار خوبی داشته و این امکانات را به ابزارهایی کاربردیتر و در عین حال خلاقانهتر تبدیل کرده است. آرپژیاتور از نظر امکانات خلاقانه به سطح بالایی ارتقا یافته، قابلیتهای آکورد فراتر از چیزی هستند که معمولاً از یک کنترلر MIDI انتظار میرود و Chord Map نیز بهویژه میتواند مسیرهای خلاقانه و غیرمنتظرهای برای ایدهپردازی موسیقایی ایجاد کند.
این مجموعه قابلیتها، جایگزینی الهامبخش برای جستوجو و استفاده از افکتها و ابزارهای MIDI در داخل نرمافزار DAW فراهم میکند و امکان شکلدادن به ایدههای موسیقایی را مستقیماً از طریق سختافزار در اختیار کاربر قرار میدهد.
تنوع اندازهها در سری Launchkey MK4 باعث شده است تقریباً برای هر نوع کاربردی گزینهای مناسب وجود داشته باشد، بدون اینکه در مدلهای کوچکتر امکانات مهم زیادی حذف شود. کیفیت کلی ساخت سختافزار مطلوب است، نمایشگر OLED با وجود ابعاد نسبتاً کوچک، عملکرد خوبی دارد و سیستم ناوبری نیز با نورپردازی مناسب و طراحی کارآمد، تجربه کاربری قابلقبولی ارائه میدهد.
اگر قرار باشد نکتهای بهعنوان ایراد مطرح شود، نبود کلید خاموش/روشن است؛ در نتیجه، پدهای دارای نورپردازی روشن حتی پس از خاموش کردن کامپیوتر نیز خاموش نمیشوند.
از نظر کنترل DAW، گسترش فعالیت Novation فراتر از Ableton Live اتفاق مثبتی است و این رویکرد در مجموع عملکرد موفقی داشته است. با این حال، مستندات مربوط به نحوه راهاندازی و استفاده روان از کنترلر با قابلیتهایی فراتر از دستگاههای داخلی نرمافزار، بهویژه در ارتباط با پلاگینهای شخص ثالث، میتواند کاملتر و شفافتر باشد؛ چراکه بخش قابلتوجهی از ابزارهای مورد استفاده در پروژههای موسیقی را همین پلاگینها تشکیل میدهند.
در مجموع، Launchkey MK4 را میتوان یک ارتقای قابلتوجه نسبت به نسل قبلی دانست و هماهنگی و یکپارچگی امکانات در تمام مدلهای این خانواده، یکی از نقاط قوت اصلی آن محسوب میشود. این سری مجموعهای از ابزارهای خلاقانه، امکانات کاربردی و یکپارچگی مناسب با نرمافزارهای DAW ارائه میدهد و Launchkey Mini 37 نیز میتواند گزینهای بسیار مناسب برای استفاده روزمره بهعنوان یک میدی کنترلر جمعوجور باشد.
مزایای میدی کنترلر Novation Launchkey MK4
- کنترلرهایی با ساختار مستحکم و طراحی ظاهری جذاب
- تنوع مدلها و اندازهها برای تقریباً هر نوع کاربرد
- قابلیتهای خلاقانه و کاربردی آرپژیاتور و آکورد
- یکپارچگی بسیار خوب با Ableton Live
- یکپارچگی قابلقبول با سایر نرمافزارهای
معایب میدی کنترلر Novation Launchkey MK4
- نمایشگر OLED ابعاد بسیار کوچکی دارد
- مستندات و راهنمای استفاده از قابلیتهای پیشرفتهتر و فراتر از عملکردهای پایه، میتواند کاملتر باشد
- مدلهای Launchkey 49 و Launchkey 61 نسبتاً بزرگ و حجیم هستند
- دستگاه فاقد کلید خاموش/روشن و همچنین حالت Sleep است





