معرفی و بررسی Akai APC64؛ میدی کنترلر حرفه‌ای اجرای زنده و تولید موسیقی

Akai APC64 فراتر از یک نسخه جایگزین برای APC40 است؛ در واقع، قابلیت‌های این دستگاه بسیار فراتر از یک کنترلر مخصوص نرم‌افزار Ableton Live است و امکانات گسترده‌تری را برای کنترل و اجرای موسیقی در اختیار کاربران قرار می‌دهد.

کنترلرهای APC40 شرکت Akai در واقع بازتاب فیزیکی نمای Session View نرم‌افزار Ableton Live بودند. این میدی کنترلرها با برخورداری از شبکه‌ای برای اجرای کلیپ‌ها (Clip Launching Grid)، فیدرها، انکودرها و حتی سیستم کیوینگ کراس‌فیدر (Crossfader Cueing System)، به‌طور ویژه برای اجرای زنده و ست‌های دی‌جی طراحی شده بودند.

اما APC64 بیشتر به کنترلرهایی مانند Launchpad Pro شرکت Novation یا Push شرکت Ableton شباهت دارد. در این مدل، تمرکز اصلی از اجرای کلیپ‌ها به سمت نواختن سازهای مجازی و سکانس‌سازی (Sequencing) تغییر کرده است؛ تغییری که احتمالاً بازتاب‌دهنده شیوه استفاده رایج کاربران از نرم‌افزار Live است.

با وجود این تغییر رویکرد، APC64 همچنان از برخی قابلیت‌های متمایز برخوردار است. اسلایدرهای لمسی که تا حدی نقش فیدرهای نسل قبلی را ایفا می‌کنند و مجموعه‌ای از خروجی‌های CV داخلی، از جمله ویژگی‌هایی هستند که این کنترلر را از محصولات مشابه متمایز می‌کنند.

اولین تجربه کار با Akai APC64

شبکه پدهای Akai APC64 از هشت ردیف پد مربعی‌شکل و حساس به شدت ضربه (Velocity Sensitive) تشکیل شده است که قابلیت تولید افترتاچ چندصدایی (Polyphonic Aftertouch) را دارند. در اطراف این شبکه، دکمه‌های انتخاب حالت در قسمت بالایی، دکمه‌های عملکردی در سمت چپ، دکمه‌های اجرای صحنه (Scene Launchers) در سمت راست و کنترل‌های ترک در بخش پایینی قرار گرفته‌اند. نوارهای لمسی نیز در دو طرف دستگاه تعبیه شده‌اند. در قسمت پایین و سمت راست دستگاه، یک نمایشگر کوچک به همراه انکودر فشاری (Push Encoder) قرار دارد که هنگام پیمایش تنظیمات یا استفاده از اسلایدرها، اطلاعات بصری محدودی اما کاربردی را در اختیار کاربر قرار می‌دهد.

ابعاد Akai APC64 طبیعتاً از کنترلر Launchpad بزرگ‌تر است؛ بااین‌حال، در مقایسه با Push وزن بسیار کمتری دارد و دستگاهی سبک و قابل‌حمل محسوب می‌شود. برای اتصال و تأمین برق آن نیز تنها به یک کابل USB-C نیاز است. پدها و نوارهای نشانگر کنار کنترل‌های لمسی به نورپردازی روشن و رنگارنگ مجهز شده‌اند که وضعیت عملکرد آن‌ها را نمایش می‌دهد.

در پنل پشتی دستگاه، هشت درگاه چندمنظوره CV، یک ورودی MIDI و دو خروجی MIDI تعبیه شده است که سیگنال یکسانی را از هر دو خروجی ارسال می‌کنند. اتصالات MIDI از طریق جک‌های کوچک (Mini-Jack) انجام می‌شوند و سه مبدل DIN نیز در جعبه محصول ارائه شده است. در مجموع، Akai APC64 دستگاهی مستحکم با کیفیت ساخت بالا است که از نظر طراحی و دوام، انتظارات از محصولات شرکت Akai را برآورده می‌کند.

حالت Ableton؛ کنترل نرم‌افزار Ableton Live با Akai APC64

Akai APC64 در درجه نخست یک کنترلر اختصاصی برای نرم‌افزار Ableton Live است (حرف A در نام این دستگاه به معنای Akai نیست). این کنترلر قابلیت جابه‌جایی میان دو حالت عملکردی Ableton و Standalone را دارد. در حالت Ableton، دو نمای اصلی شبکه پدها، یعنی Session و Note، برای کنترل نرم‌افزار Live به کار می‌روند و عملکرد آن‌ها با وضعیت نرم‌افزار هماهنگ است.

نمای Session امکان مدیریت و اجرای کلیپ‌ها را فراهم می‌کند. در این حالت، بخشی از شبکه کلیپ‌های نرم‌افزار Live با آرایش آشنای ۸×۸ روی پدهای کنترلر نمایش داده می‌شود. پدها با نورپردازی، وجود کلیپ‌ها را مشخص می‌کنند و رنگ هر کلیپ و وضعیت اجرای آن، از جمله پخش یا ضبط، را نیز نشان می‌دهند.

در قسمت پایینی دستگاه، دکمه‌های انتخاب ترک (Track Selectors) قرار گرفته‌اند. چرخاندن انکودر نیز باعث تغییر ترک انتخاب‌شده می‌شود. در ردیف دیگری از دکمه‌ها می‌توان یکی از عملکردهای Record Arm، Mute، Solo یا Clip Stop را انتخاب کرد.

این چیدمان با ساختار کنترلی Push و Launchpad مطابقت دارد؛ بااین‌حال، در مقایسه با دکمه‌های اختصاصی APC40، دسترسی مستقیم و سریع کمتری به این عملکردها فراهم می‌کند.

مجموعه دکمه‌های جهت‌نما (Cursor Cluster) امکان جابه‌جایی محدوده فعال شبکه پدها را در پروژه‌هایی با بیش از هشت صحنه یا ترک فراهم می‌کند. به‌صورت پیش‌فرض، این جابه‌جایی در هر بار فشردن دکمه، یک ردیف یا ستون انجام می‌شود؛ اما با نگه‌داشتن دکمه Shift، محدوده انتخابی در گروه‌های هشت‌تایی تغییر می‌کند. در این بخش، نبود امکان قفل‌کردن این تنظیم، مشابه قابلیتی که در APC40 وجود داشت، یکی از محدودیت‌های دستگاه محسوب می‌شود.

یکی از ویژگی‌های کاربردی این میدی کنترلر، نحوه نمایش ترک‌های بازگشت (Return Tracks) و ترک اصلی (Master Track) در پروژه‌های کوچک‌تر است؛ به‌طوری‌که این ترک‌ها در سمت راست شبکه پدها قرار می‌گیرند و چیدمان منظم‌تری ایجاد می‌کنند.

حالت Note، شبکه پدها را به یک کنترلر ساز MIDI تبدیل می‌کند. این حالت به‌صورت هوشمند، چیدمان پدها را متناسب با نوع ساز به کار رفته در ترک تغییر می‌دهد؛ برای مثال، در ترک‌هایی که از دستگاه Drum Rack یا سایر سازهای معمولی استفاده می‌کنند، آرایش پدها به‌طور خودکار با نیازهای آن‌ها سازگار می‌شود.

در حالت اجرای ملودیک، کاربر می‌تواند از میان چندین الگوی چیدمان مختلف، ساختار موردنظر خود را انتخاب کند، گام موسیقی (Scale) را تعیین کند و مشخص کند که نت‌های خارج از گام انتخاب‌شده نیز نمایش داده شوند یا خیر.

برای مثال، می‌توان نت‌ها را به‌صورت دیاتونیک (Diatonic) و با اختصاص یک اکتاو به هر ردیف نمایش داد یا چیدمان پدها را مشابه ساختار سیم‌های سازهای زهی موردنظر تنظیم کرد.

پدهای Akai APC64 از حساسیت و پاسخ‌دهی مناسبی برخوردارند و امکان اجرای بیانی و کنترل‌شده قطعات موسیقی با استفاده از سازهای مجازی یا درام را فراهم می‌کنند.

حالت Chord مجموعه‌ای از آکوردهای آماده با ساختارهای مختلف را در اختیار کاربر قرار می‌دهد که می‌توان آن‌ها را مستقیماً از طریق نمای Note اجرا کرد. این قابلیت به‌گونه‌ای طراحی شده است که آکوردها را متناسب با گام انتخاب‌شده اجرا می‌کند و برخلاف پخش کورکورانه فواصل از پیش تعیین‌شده، ساختار هارمونیک آن‌ها را با گام موسیقی هماهنگ نگه می‌دارد.

بااین‌حال، مانند بسیاری از حالت‌های اجرای آکورد، محدودیت اصلی این قابلیت آن است که کاربر همواره به اجرای یک نوع آکورد انتخاب‌شده محدود می‌شود. قابلیت کاربردی‌تر، ارائه مجموعه‌های آکورد (Chord Sets) است؛ ویژگی‌ای که در کنترلرهای MPC به‌خوبی پیاده‌سازی شده است. همچنین، حالت اجرای آکورد در Launchpad Pro شرکت Novation با امکانات هوشمندانه‌تر، گزینه پیشرفته‌تری در این زمینه محسوب می‌شود.

کنترل تجهیزات و میکس (Device & Mix Control)

به‌جز عملکردهای Mute و Solo، سایر کنترل‌های میکسر نرم‌افزار Ableton Live از طریق هشت اسلایدر لمسی انجام می‌شوند. حالت‌های مختلف این اسلایدرها با استفاده از دکمه‌های تعبیه‌شده در نوار سمت چپ دستگاه انتخاب می‌شوند.

در حالت Volume، اسلایدرها کنترل فیدرهای اصلی صدا را بر عهده می‌گیرند. ترک‌های ۱ تا ۴ به اسلایدرهای سمت چپ و ترک‌های ۵ تا ۸ به اسلایدرهای سمت راست اختصاص داده می‌شوند. همچنین، نوارهای نشانگر سطح صدا با استفاده از کدگذاری رنگی، ترک‌های فعال و در حال کنترل را مشخص می‌کنند.

حالت‌های Pan و Send نیز به‌ترتیب برای تنظیم موقعیت صدا در میدان استریو و کنترل میزان ارسال سیگنال به مسیرهای افکت (Send) استفاده می‌شوند. با هر بار فشردن دکمه Send، امکان جابه‌جایی میان باس‌های کمکی فعال (Aux Buses) فراهم می‌شود.

حالت Channel Strip نیز نمای کنترلی متمرکزی را فعال می‌کند که چهار پارامتر Level، Pan، Mute و Send را برای ترک انتخاب‌شده در دسترس قرار می‌دهد.

در کنترلرهای APC40، کنترل پارامترهای دستگاه‌ها از طریق مجموعه‌ای اختصاصی از انکودرها انجام می‌شد؛ اما در APC64 این قابلیت به یکی از حالت‌های عملکردی اسلایدرهای لمسی منتقل شده است. با وجود این تغییر در ساختار کنترلی، عملکرد اصلی همچنان حفظ شده است.

این قابلیت امکان کنترل پارامترهای دستگاه‌ها و پلاگین‌های نرم‌افزار Live را فراهم می‌کند. نگاشت پارامترها می‌تواند به‌صورت خودکار انجام شود یا کاربر آن‌ها را به‌دلخواه تعیین کند. همچنین، امکان جابه‌جایی میان مجموعه‌های هشت‌تایی پارامترها و انتخاب دستگاه‌های مختلف در زنجیره پردازش ترک (Track Device Chain) وجود دارد.

در این مدل، فرایند پیمایش میان دستگاه‌ها نیز از دکمه‌های اختصاصی به شیوه جدیدی از استفاده از دکمه‌های جهت‌نما (Cursor Buttons) منتقل شده است؛ روشی که برای اجرا به استفاده هم‌زمان از هر دو دست نیاز دارد. علاوه بر این، دکمه Device Lock نیز حذف شده است. این دکمه در مدل‌های قبلی امکان ثابت نگه‌داشتن کنترل‌ها روی یک دستگاه مشخص را هنگام جابه‌جایی میان ترک‌ها فراهم می‌کرد.

بااین‌حال، یکی از پیشرفت‌های مهم APC64 در این بخش، نمایش نام پارامتری است که کاربر آخرین بار اسلایدر مربوط به آن را لمس کرده است. این قابلیت از طریق نمایشگر دستگاه، اطلاعات دقیق‌تری درباره پارامترهای تحت کنترل ارائه می‌دهد.

چیدمان اسلایدرهای لمسی در APC64 ساختاری غیرمتعارف دارد. این اسلایدرها برخلاف آرایش رایج در میکسرها، به‌صورت دو گروه چهارتایی در دو طرف دستگاه قرار گرفته‌اند؛ درحالی‌که در APC40 و کنترلر Maschine Jam شرکت Native Instruments، چیدمان آن‌ها به ساختار میکسر شباهت بیشتری دارد.

این طراحی از نظر کاربردی منطقی است؛ زیرا اسلایدرها را از محدوده شبکه اصلی پدها، که بخش عمده فعالیت کاربر در آن انجام می‌شود، دور نگه می‌دارد. همچنین، ابعاد و فضای اشغال‌شده دستگاه به‌گونه‌ای است که می‌توان آن را در مرکز و بخش جلویی میز کار قرار داد.

بااین‌حال، این چیدمان محدودیت‌هایی نیز دارد. هنگام نواختن ساز با استفاده از پدها، برای دسترسی به نیمی از کنترل‌های دستگاه باید دست‌ها را به‌صورت ضربدری از روی یکدیگر عبور داد. علاوه بر این، با وجود فاصله اسلایدرها از شبکه پدها، احتمال لمس ناخواسته آن‌ها همچنان وجود دارد. چنین اتفاقی ممکن است بدون اطلاع کاربر، سطح صدای برخی ترک‌ها را تا حد زیادی کاهش دهد.

احتمالاً به همین دلیل، حالت Off نیز برای اسلایدرهای لمسی در نظر گرفته شده است تا در صورت عدم نیاز به استفاده از آن‌ها، بتوان عملکردشان را غیرفعال کرد و از تغییرات ناخواسته در تنظیمات میکس جلوگیری کرد.

قابلیت‌های سفارشی‌سازی (Custom Duties)

اگرچه نگاشت‌های کنترلی پویای از پیش تعیین‌شده (Preset Dynamic Controller Mappings) در بسیاری از موارد، نیازهای کاربر هنگام کار با نرم‌افزار Ableton Live را برطرف می‌کنند، اما در برخی شرایط لازم است کنترل‌ها به‌صورت دلخواه سفارشی‌سازی شوند و عملکردهای جدیدی به آن‌ها اختصاص داده شود.

این موضوع به‌ویژه در اجرای زنده اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا ممکن است به مجموعه‌ای ثابت از کنترل‌ها نیاز باشد که پارامترهای چندین دستگاه یا بخش‌های مختلف میکسر را به‌صورت هم‌زمان پوشش دهد.

در میدی کنترلر APC40، این قابلیت از طریق حالت User برای هشت انکودر بالایی در دسترس بود. این حالت در کنار حالت‌های Pan و Send قرار داشت و امکان اختصاص عملکردهای دلخواه به کنترلرها را فراهم می‌کرد.

در APC64، کنترل‌های قابل‌سفارشی‌سازی به حالت اختصاصی Custom منتقل شده‌اند که تمام سطح کنترلی دستگاه را در اختیار می‌گیرد. امکان اختصاص عملکردهای دلخواه به پدها نیز دامنه کاربرد این حالت را گسترش می‌دهد. مدیریت و تنظیم این قابلیت‌ها از طریق یک نرم‌افزار کاربردی (Utility App) روی رایانه انجام می‌شود.

در این نرم‌افزار، کاربر می‌تواند کانال‌ها، مقادیر پیام‌های کنترل پیوسته (CC) و رنگ اسلایدرها را تعیین کند. همچنین، امکان تقسیم‌بندی بخش‌های مختلف پدها و اختصاص آن‌ها به‌عنوان صفحه‌کلید مجازی یا شبکه درام (Drum Grid) وجود دارد. علاوه بر این، می‌توان پیام‌های ارسالی و رنگ‌های مربوط به وضعیت روشن و خاموش هر پد را به‌صورت جداگانه تنظیم کرد.

در این بررسی، تنظیمات APC64 به شیوه‌ای مشابه میدی کنترلر Push انجام شده است. به این ترتیب، پدهای سفارشی برای اجرای فرمان‌های مشخصی در رابط کاربری نرم‌افزار Live اختصاص داده شده‌اند که از طریق کنترل‌های معمول دستگاه در دسترس نیستند؛ از جمله فرمان‌های Back To Arrangement و Automation Enable.

نقشه‌های کنترلی سفارشی (Custom Maps) به‌عنوان بخشی از پروژه‌ها (Projects) در APC64 ذخیره می‌شوند. هر پروژه در واقع مجموعه‌ای از تنظیمات دستگاه، سکانس‌ها، پیکربندی ورودی و خروجی‌ها و سایر پارامترهای مربوط به عملکرد کنترلر را در خود جای می‌دهد. این ساختار امکان فراخوانی نقشه‌های کنترلی سفارشی متفاوت را فراهم می‌کند.

بااین‌حال، یکی از محدودیت‌های این روش، بازیابی هم‌زمان سکانس‌ها هنگام تغییر پروژه است. همان‌طور که در ادامه بررسی می‌شود، پروژه‌ها روش اصلی اجرای سکانس‌های مختلف در APC64 هستند؛ بنابراین، بهتر بود نقشه‌های کنترلی سفارشی به‌صورت مستقل از پروژه‌ها ذخیره و فراخوانی می‌شدند.

با وجود این، مهم‌ترین درخواست در این بخش، اضافه‌شدن قابلیتی برای قفل‌کردن یا فراخوانی مجدد تنظیمات اختصاص‌یافته به نوارهای لمسی سفارشی در سایر نماهای دستگاه است.

اگرچه قابلیت User Assignment در APC40 به اختصاص عملکرد به هشت کنترل محدود بود، اما یک مزیت مهم داشت: این تنظیمات مانند حالت‌های Pan و Send به‌عنوان یک حالت کنترلی مستقل در دسترس بودند و بدون غیرفعال‌کردن سایر قابلیت‌های معمول دستگاه، امکان استفاده از آن‌ها وجود داشت.

سکوئنسینگ (Sequencing) و تنظیم توالی موسیقایی

اگرچه کنترلرهای APC64 و Launchpad Pro بسیاری از قابلیت‌ها و شیوه‌های کار با Push را شبیه‌سازی می‌کنند، اما کنترلرهای تولیدشده توسط شرکت‌های ثالث در برخی زمینه‌ها با محدودیت‌هایی مواجه هستند. یکی از این محدودیت‌ها، ویرایش مستقیم داده‌های MIDI است. برای مثال، کنترلر Push می‌تواند نت‌های موجود در کلیپ‌ها را به‌صورت سکانس‌های استپی (Step Sequences) روی پدها نمایش دهد و امکان ویرایش مستقیم آن‌ها را فراهم کند.

شرکت آکایی برای رفع این محدودیت، رویکردی مشابه Novation در پیش گرفته و یک سکوئنسر استپی مستقل (Standalone Step Sequencer) را در سخت‌افزار APC64 تعبیه کرده است. این قابلیت امکان شبیه‌سازی بخشی از فرایند کاری Push را فراهم می‌کند؛ به این صورت که کاربر می‌تواند سکانس‌های ترک‌های نرم‌افزار Ableton Live را مستقیماً از طریق کنترلر و به روش Step Sequencing برنامه‌ریزی کند و سپس توالی ایجادشده را به شبکه Session View منتقل کند تا به‌عنوان یک کلیپ (Clip) در نرم‌افزار ذخیره و اجرا شود.

این قابلیت علاوه بر تسهیل فرایند تولید موسیقی با Ableton Live، مزیت دیگری نیز دارد: APC64 به یک سکوئنسر سخت‌افزاری مستقل تبدیل می‌شود که امکان استفاده از آن بدون اتصال به نرم‌افزار Live نیز وجود دارد.

سکوئنسر داخلی Akai APC64 از هشت ترک پشتیبانی می‌کند که هرکدام قابلیت اجرای هم‌زمان ۱۶ نت (16-Note Polyphony) را دارند. هنگام ورود به نمای Step Sequence، چه در حالت Ableton و چه در حالت Standalone، ردیف دکمه‌های پایینی دستگاه برای انتخاب و کنترل این هشت ترک اختصاص داده می‌شوند.

در این حالت نیز عملکردهایی مانند Mute، Solo و Record Arm در دسترس هستند. همچنین، کاربر می‌تواند در نمای Session نرم‌افزار Live و حالت Step Sequencer، حالت‌های کنترلی متفاوتی را انتخاب کند و وضعیت هر ترک را به‌صورت مستقل در هر نما تنظیم کند.

همانند ترک‌های نرم‌افزار Ableton Live، هر یک از ترک‌های داخلی APC64 را می‌توان در حالت Note یا Drum تنظیم کرد. در هر دو حالت، بخش پایین و سمت چپ شبکه پدها برای نواختن و انتخاب نت‌ها اختصاص دارد، نیمه بالایی شبکه به‌عنوان سکوئنس ۳۲ مرحله‌ای (32-Step Sequence Grid) عمل می‌کند و بخش پایین و سمت راست برای تنظیم ویژگی‌های نت، شامل شدت ضربه (Velocity)، احتمال اجرا (Probability) و تغییرات تصادفی (Mutation) مورد استفاده قرار می‌گیرد.

برای ساخت سکانس، ابتدا نت‌های موردنظر انتخاب می‌شوند و سپس با لمس مراحل مختلف شبکه، جایگاه آن‌ها در توالی مشخص می‌شود. مدت اجرای هر مرحله به‌صورت پیش‌فرض از تنظیم طول گیت (Gate Length) ترک پیروی می‌کند. همچنین، با اتصال مراحل متوالی به یکدیگر (Tie)، می‌توان نت‌هایی با مدت‌زمان کشیده‌تر ایجاد کرد.

علاوه بر طول گیت، پارامترهای دیگری نیز برای هر ترک به‌صورت مستقل قابل تنظیم هستند؛ از جمله میزان سوینگ (Swing Amount)، سرعت اجرای سکانس (Sequence Speed) و طول سکانس (Sequence Length).

امکان ضبط سکانس‌ها به‌صورت بلادرنگ (Real-Time Recording) و از طریق پدهای دستگاه نیز وجود دارد؛ با این تفاوت که نت‌های ضبط‌شده با شبکه زمانی سکوئنسر (Grid) کوانتایز می‌شوند. ترک‌هایی که در حالت آماده‌ضبط (Record Arm) قرار دارند، همواره از حالت ضبط ترکیبی (Merge Record Mode) استفاده می‌کنند و تمام نت‌هایی را که در بخش اختصاص‌یافته به اجرای نت‌ها (Note Quadrant) نواخته می‌شوند، ثبت می‌کنند. همچنین، می‌توان به نمای اصلی ۶۴ پدی Note تغییر وضعیت داد و ضبط را از طریق این بخش انجام داد.

بااین‌حال، APC64 امکان ضبط مستقیم سکانس‌ها از ورودی‌های MIDI را ندارد. علاوه بر این، هنگام ضبط، طول نت‌ها ثبت نمی‌شود و تنها فرمان‌های شروع اجرای نت (Note Triggers) ذخیره می‌شوند. رفع این محدودیت‌ها می‌تواند یکی از به‌روزرسانی‌های کاربردی برای نسخه‌های بعدی دستگاه باشد.

شدت ضربه (Velocity) را می‌توان هنگام ثبت نت‌ها و از طریق میزان فشردن پدها تعیین کرد. همچنین، امکان ویرایش شدت ضربه هر نت به‌صورت جداگانه با استفاده از حالت تنظیم ۱۶ سطحی Velocity وجود دارد.

علاوه بر Velocity، بخش پایین و سمت راست شبکه پدها دارای صفحات کنترلی جداگانه‌ای برای تنظیم میزان احتمال اجرا (Probability) و تغییرات تصادفی (Mutation) در نت‌ها است. پارامتر Probability احتمال اجرای هر نت را تعیین می‌کند؛ درحالی‌که قابلیت Mutation با ایجاد تغییرات در ارتفاع صوتی (Pitch)، تنوع ملودیک را به توالی نت‌ها اضافه می‌کند.

این قابلیت‌های کاربردی از الگوهای سکوئنسینگ به‌کاررفته در محصولات Circuit و Launchpad شرکت Novation پیروی می‌کنند؛ بااین‌حال، تفاوت‌های قابل‌توجهی میان آن‌ها وجود دارد.

APC64 از نظر مشخصات سکوئنسینگ دو مزیت مهم دارد: پشتیبانی از هشت ترک در مقایسه با چهار ترک در برخی مدل‌های رقیب و برخورداری از اتصالات سخت‌افزاری داخلی. بااین‌وجود، این دستگاه فاقد برخی قابلیت‌های کاربردی مانند تغییر جهت پخش سکانس (Playback Direction) و جابه‌جایی دقیق نقطه شروع سکانس (Nudgeable Start Points) است.

مهم‌ترین مزیت Launchpad Pro، امکان تعریف هشت الگوی فرعی (Sub-Patterns) برای هر ترک و اتصال آن‌ها به یکدیگر (Chain) است. همچنین، قابلیت Scenes امکان ذخیره و اجرای ترکیب‌های مختلفی از این الگوها را فراهم می‌کند.

در مقابل، APC64 برای هر ترک تنها یک سکانس در نظر گرفته است. این سکانس به همراه تنظیمات سفارشی‌سازی‌شده کنترلر، در ساختار پروژه (Project) ذخیره می‌شود. این شیوه مدیریت پروژه، از نظر ساختار شباهت زیادی به رویکرد به‌کاررفته در دستگاه‌های MPC دارد.

پروژه‌ها را می‌توان از میان ۲۴ اسلات موجود در صفحه Projects بارگذاری کرد. اگر هنگام پخش سکانس‌ها، پروژه دیگری انتخاب شود، اجرای آن تا پایان سکانس‌های در حال پخش به حالت انتظار درمی‌آید و سپس آغاز می‌شود. همچنین، مقدار تمپو (Tempo) همراه با هر پروژه ذخیره می‌شود، اما وضعیت قطع صدای ترک‌ها (Mute States) در اطلاعات پروژه ثبت نمی‌شود.

عملکرد مستقل و بدون نیاز به نرم‌افزار (Full Standalone)

با توجه به اینکه سکوئنسر استپی (Step Sequencer) در حالت Ableton نیز از عملکرد کاملی برخوردار است، تفاوت‌های حالت Standalone با این حالت نسبتاً محدود هستند. در حالت Standalone، نمای Session غیرفعال می‌شود و کنترل بخش Transport به سکوئنسر داخلی دستگاه انتقال می‌یابد.

همگام‌سازی (Sync) و تنظیم سرعت اجرا (Tempo) می‌توانند از طریق کلاک داخلی دستگاه یا سیگنال دریافتی از ورودی‌های MIDI و USB انجام شوند.

برای بررسی کامل قابلیت‌های مستقل دستگاه، کابل USB را از رایانه جدا کرده و APC64 را به یک شارژر معمولی USB متصل کردم. سپس یک سینتی‌سایزر MIDI و یک سینتی‌سایزر رومیزی سازگار با سیستم Eurorack را به دستگاه متصل کردم. در این پیکربندی، سه خروجی نخست CV به‌ترتیب به ورودی‌های کنترل فرکانس بر حسب ولت بر اکتاو (Volt/Octave Pitch)، گیت (Gate) و مدولاسیون (Modulation) در سیستم ماژولار متصل شدند.

کانال‌های MIDI از طریق تنظیمات اختصاصی هر ترک تعیین می‌شوند؛ درحالی‌که انتخاب منابع CV و کانال MIDI از بخش تنظیمات اصلی دستگاه انجام می‌گیرد.

سیگنال‌های CV از منابع MIDI استخراج می‌شوند و شامل پارامترهایی مانند Pitch، Gate، Legato، Velocity و هشت کانال اختصاصی کنترل پیوسته (CC) هستند. این ساختار امکان تولید سیگنال CV از هر یک از ترک‌های داخلی دستگاه، یا حتی چند ترک به‌صورت هم‌زمان را فراهم می‌کند. همچنین، می‌توان از تجهیزات سخت‌افزاری MIDI خارجی یا نرم‌افزار میزبان تولید موسیقی (DAW) از طریق اتصال USB نیز برای تولید این سیگنال‌ها استفاده کرد.

یکی از محدودیت‌های APC64 در این بخش، نبود خروجی کلاک آنالوگ (Analogue Clock) است. بنابراین، در صورت نیاز به تولید سیگنال کلاک، باید با استفاده از یک کلیپ متشکل از سیگنال‌های گیت (Gate) راهکاری جایگزین برای شبیه‌سازی آن ایجاد کرد.

تمام مراحل اتصال و راه‌اندازی بدون مشکل انجام شدند و استفاده از نوارهای لمسی APC64 به‌عنوان منابع مدولاسیون در سیستم ماژولار، قابلیت‌های کنترلی قدرتمندی در اختیار کاربر قرار می‌دهد.

اگرچه در حالت Ableton امکان تعریف یک فرایند کاری برای خودکارسازی تغییرات نوارهای لمسی (Touch Strips) وجود دارد، اما حالت Standalone از قابلیت ضبط حرکات کنترلی (Motion Recording) یا ذخیره تنظیمات پارامترها در قالب قفل پارامتر (Parameter Locks) پشتیبانی نمی‌کند.

در واقع، تخصیص عملکرد به نوارهای لمسی به ترک‌های مجزا وابسته نیست. در هر پروژه، تنها یک مجموعه سراسری شامل هشت تخصیص کنترلی (Assignment) وجود دارد که می‌توان آن‌ها را به خروجی‌های CV، پیام‌های MIDI یا ترکیبی از هر دو اختصاص داد. این تنظیمات برای تمام ترک‌های همان پروژه مشترک هستند.

در حالت Standalone، احتمالاً از قابلیت Projects برای سازمان‌دهی سکانس‌ها در قالب نسخه‌های مختلف، بخش‌های متفاوت یک قطعه موسیقی و سایر ساختارهای اجرایی بیشتر استفاده خواهد شد.

یکی از قابلیت‌های کاربردی APC64 در این زمینه، Project Chaining است. با انتخاب چند کاشی متوالی پروژه (Project Tiles)، سکانس‌های مربوط به آن‌ها به یکدیگر متصل می‌شوند و یک حلقه اجرایی طولانی‌تر (Longer Loop) تشکیل می‌دهند.

APC40 یک ابزار جانبی بسیار مناسب برای اجرای زنده مبتنی بر نرم‌افزار Ableton Live و ایجاد تنظیمات موسیقی به سبک دوب‌میکس (Dub Mix) است. بااین‌حال، APC64 مجموعه گسترده‌تری از قابلیت‌ها را در قالب یک دستگاه واحد ارائه می‌دهد و کنترل مستقیم پارامترها، اجرای بیانی و پویا با سازهای موسیقی و سکوئنسینگ را با یکدیگر ترکیب می‌کند.

جمع‌بندی و نتیجه‌گیری بررسی  Akai APC64

بخش قابل‌توجهی از زمان بررسی این محصول به مقایسه تفاوت‌های APC64 با نسل‌های پیشین APC40 اختصاص یافت. اگر انتظار داشتید APC64 نسخه سوم (MkIII) از همان سری محصولات APC40 باشد، احتمالاً از رویکرد طراحی آن رضایت نخواهید داشت.

APC40 یک ابزار جانبی بسیار کارآمد برای اجرای زنده مبتنی بر نرم‌افزار Ableton Live و ایجاد تنظیمات موسیقی به سبک دوب‌میکس (Dub Mix) است. بااین‌حال، APC64 قابلیت‌های بسیار گسترده‌تری را در قالب یک دستگاه واحد ارائه می‌دهد و کنترل مستقیم پارامترها، نوازندگی بیانی و پویا با سازهای موسیقی و سکوئنسینگ را در یک مجموعه یکپارچه ترکیب می‌کند.

مقایسه دقیق‌تر APC64 را باید با کنترلر Launchpad Pro انجام داد؛ زیرا این دو محصول از نظر قابلیت‌ها و شیوه کار، ویژگی‌های مشترک متعددی دارند. هر دو به‌عنوان کنترلر نرم‌افزار Ableton Live عملکردی مشابه ارائه می‌دهند. بااین‌حال، نوارهای لمسی APC64 در زمینه کنترل دستگاه‌ها و پارامترهای میکس، مزیت قابل‌توجهی برای این محصول ایجاد می‌کنند. نمایشگر کوچک دستگاه نیز در این زمینه کاربردی است. در مقابل، Launchpad Pro از سکوئنسر پیشرفته‌تری برخوردار است؛ هرچند تنها از چهار ترک پشتیبانی می‌کند، درحالی‌که APC64 امکان کنترل هشت ترک را فراهم می‌سازد.

نکته مهم این است که APC64 از نظر بهبود فرایند کاری عملکرد موفقی دارد؛ به‌طوری‌که استفاده از آن در مقایسه با کار بدون این کنترلر، تجربه کاری کارآمدتری ایجاد می‌کند. این ویژگی برای یک کنترلر سخت‌افزاری چندان رایج نیست.

قابلیت‌های تکمیلی دستگاه، به‌ویژه اتصالات CV و امکانات سکوئنسینگ، تجربه کار با آن را جذاب‌تر می‌کنند. علاوه بر این، APC64 یک میدی کنترلر  مبتنی بر پد با کاربری عمومی و قابلیت‌های متنوع محسوب می‌شود؛ ابزاری که می‌توان از آن در کنار نرم‌افزارهای مختلف آهنگ‌سازی (DAW)، علاوه بر Ableton Live، استفاده کرد.

کنترل‌های لمسی؛ بررسی عملکرد و دقت نوارهای لمسی (Touchy Subject)

ابتدا باید به بررسی نوارهای لمسی (Touch Strips) پرداخت. در مجموع، این نوع کنترلرها راهکار مناسبی محسوب می‌شوند و در مقایسه با فیدرهای غیرموتوری، مزایای قابل‌توجهی دارند؛ زیرا هنگام جابه‌جایی میان بانک‌های کنترلی یا اجرای اتوماسیون (Automation)، موقعیت آن‌ها با مقادیر پارامترها هماهنگ باقی می‌ماند.

اگرچه نوارهای لمسی از نظر بازخورد فیزیکی و حس کاربری، به‌اندازه فیدرهای واقعی نیستند، اما در مقایسه با فیدرهای نمایش‌داده‌شده روی صفحه‌نمایش لمسی عملکرد بهتری دارند. دلیل این برتری، وجود مسیرهای فیزیکی مشخص برای حرکت انگشت است که امکان یافتن کنترل‌ها و تشخیص تقریبی موقعیت آن‌ها را بدون نیاز به نگاه‌کردن فراهم می‌کند.

جایگزینی انکودرهای چرخشی (Rotary Encoders) با نوارهای لمسی، مزایا و محدودیت‌های متفاوتی دارد. انکودرها از حس فیزیکی مشخص و دقت بالایی برخوردارند؛ درحالی‌که در نوارهای لمسی، شروع کنترل یک پارامتر از موقعیت فعلی آن می‌تواند دشوار باشد و گاهی باعث پرش ناگهانی مقدار پارامتر در لحظه نخست لمس شود.

شرکت Akai برای رفع این مشکل، راهکاری در نظر گرفته است: با نگه‌داشتن دکمه Shift، نوارهای لمسی مقدار فعلی پارامترها را از موقعیت موجود تشخیص می‌دهند و امکان تنظیم دقیق و نسبی آن‌ها را فراهم می‌کنند.

از سوی دیگر، نوارهای لمسی این مزیت را دارند که می‌توان مقدار یک پارامتر را بدون نیاز به چرخاندن تدریجی کنترل، مستقیماً روی مقدار موردنظر تنظیم کرد. همچنین، امکان کنترل هم‌زمان بیش از دو پارامتر با نوارهای لمسی وجود دارد؛ قابلیتی که انجام آن با انکودرهای چرخشی دشوارتر است.

گردش کار ضبط و ثبت ایده‌های موسیقی (Use It Or Lose It)

از نظر کاربردی، یک کنترلر متمرکز بر آهنگ‌سازی، مانند APC64، تا حد زیادی به کیفیت فرایند ضبط (Recording Workflow) وابسته است. پرسش اصلی این است که آیا دستگاه به ثبت سریع ایده‌های موسیقایی کمک می‌کند یا با ایجاد محدودیت در فرایند کار، در نهایت به ابزاری بلااستفاده تبدیل می‌شود؟

یکی از مزیت‌های APC64 این است که با انتخاب هر ترک، قابلیت ضبط آن (Record Arm) نیز به‌صورت خودکار فعال می‌شود؛ قابلیتی که در بسیاری از کنترلرهای Ableton Live وجود ندارد. همچنین، دکمه‌های اجرای صحنه (Scene Launch) در اغلب حالت‌های دیگر دستگاه نیز عملکرد اصلی خود را حفظ می‌کنند؛ برخلاف کنترلر Push شرکت Ableton که در برخی حالت‌ها این دسترسی محدودتر است.

از دیگر قابلیت‌های کاربردی APC64 می‌توان به امکان شروع ضبط از طریق بخش اصلی Transport اشاره کرد. در این حالت، ضبط روی کلیپ انتخاب‌شده در ترک آماده‌ضبط (Armed Track) آغاز می‌شود. اگر از قبل کلیپی در آن موقعیت وجود داشته باشد، نرم‌افزار از اسلات خالی بعدی برای ضبط استفاده می‌کند. مجموع این قابلیت‌ها باعث می‌شوند برای انجام بسیاری از عملیات ضبط، نیازی به جابه‌جایی مداوم میان نماهای Note و Session نباشد.

بااین‌حال، APC64 فاقد قابلیتی مشابه گردش کار Scene در کنترلر Push است؛ قابلیتی که به کاربر اجازه می‌دهد با فشردن دکمه Duplicate، صحنه فعلی را بلافاصله تکثیر کرده و آن را برای ضبط آماده کند. این عملکرد در نرم‌افزار Live با فرمان Capture and Insert Scene انجام می‌شود.

البته در APC64 نیز می‌توان یک Scene را تکثیر و سپس اجرا کرد، بدون اینکه نیازی به خروج از نمای Notes باشد. قابلیت Quantise نیز به‌صورت یک فرمان اصلاحی (Modifier) در دسترس است؛ اما برای استفاده از آن باید کلیپ موردنظر را به‌طور مشخص انتخاب کرد. بنابراین، اجرای این عملکرد مستلزم تغییر حالت کنترلی دستگاه است.

یکی از ویژگی‌های قابل‌توجه APC64، پیاده‌سازی قابلیت Peek است. با استفاده از این قابلیت، نگه‌داشتن دکمه مربوط به تغییر نما، حالت انتخاب‌شده را به‌صورت موقت فعال می‌کند و با رهاکردن دکمه، دستگاه به نمای قبلی بازمی‌گردد. این ویژگی به‌خصوص زمانی کاربردی است که فرمان‌های سفارشی در ردیف بالایی صفحه Custom قرار گرفته باشند و دسترسی سریع به آن‌ها اهمیت داشته باشد.

همچنین، افزودن امکان اختصاص فرمان‌های صفحه‌کلید (Key Commands) می‌توانست قابلیت‌های کنترلی دستگاه را گسترش دهد. برخی از مدل‌های Launchpad از این امکان پشتیبانی می‌کنند، اما به‌طور غیرمنتظره‌ای این قابلیت در مدل Pro وجود ندارد. با اضافه‌شدن چنین امکانی، کاربر می‌توانست فرمان‌هایی مانند Capture and Insert Scene یا سایر عملکردهای موردنیاز، از جمله جابه‌جایی میان نماهای Device و Clip، را مستقیماً از طریق کنترلر اجرا کند.

دامنه گسترده‌تر شخصی‌سازی APC64 از طریق نرم‌افزار دسکتاپ Project Editor امکان‌پذیر شده است. این نرم‌افزار محیطی مبتنی بر قابلیت کشیدن و رها کردن (Drag and Drop) در اختیار کاربر قرار می‌دهد تا گروه‌های پدهای کیبوردی و درام را اختصاص دهد. همچنین، منوهایی برای تنظیم پیام‌ها، مسیریابی پورت‌ها و تعیین رنگ هر یک از پدها و اسلایدرها در نظر گرفته شده است. پدها فقط امکان اختصاص نت‌های MIDI را دارند، درحالی‌که پیام‌های تغییر کنترل (CC) به اسلایدرها اختصاص یافته‌اند و از پیام‌های تغییر برنامه (Program Change) پشتیبانی نمی‌شود. گروه‌های Note و Drum را می‌توان علاوه بر MIDI، به‌عنوان منابع CV نیز تنظیم کرد و قابلیت افترتاچ چندصدایی (Polyphonic Aftertouch) را برای آن‌ها فعال ساخت.

در نسخه فعلی نرم‌افزار، ذخیره و بارگذاری پروژه‌ها فقط به‌صورت تکی امکان‌پذیر است و هیچ راهی برای پشتیبان‌گیری از داده‌های سکانس یا بارگذاری مجدد آن‌ها وجود ندارد. اگر استفاده اصلی از APC64 در کنار نرم‌افزار Live باشد، این محدودیت احتمالاً مشکل تعیین‌کننده‌ای نخواهد بود؛ زیرا می‌توان سکانس‌ها را در پروژه Live ضبط کرد. بااین‌حال، برای کاربرانی که از دستگاه در حالت مستقل (Standalone) استفاده می‌کنند یا APC64 را برای کنترل و هماهنگ‌سازی اجرای زنده با لپ‌تاپ و سینت‌سایزرها به کار می‌گیرند، امکان پشتیبان‌گیری و بارگذاری داده‌های سکانس از جمله قابلیت‌هایی خواهد بود که انتظار می‌رود در به‌روزرسانی‌های آینده اضافه شود.

مزایا

• کنترل جامع نمای Session در نرم‌افزار Ableton Live
• امکان نوازندگی با پدهای حساس به شدت ضربه (Velocity) و مجهز به افترتاچ چندصدایی (Polyphonic Aftertouch)
• سکوئنسر مستقل هشت‌ترکی
• برخورداری از اتصالات CV و MIDI داخلی
• تأمین برق از طریق درگاه USB

معایب

• محدود بودن کنترل‌های سراسری (Global Controls) به یک حالت کنترلی اختصاصی
• تعداد کمتر کنترل‌های اختصاصی برای اجرای زنده
• محدودیت قابلیت‌های سکوئنسینگ در نسخه فعلی
• عدم پشتیبانی از اتوماسیون در حالت مستقل (Standalone)